این عشایر ما در اطراف ایران پشتوانه های استقلال ایران بودند

— امام خميني(ره)

این سه طایفه در تاریخ و جغرافیای بختیاری آنچنان در هم آمیخته هستند که انسان را سر در گم می کنند آنان پیوندی عمیق در تاریخ و جغرافیای خود دارند.

تحقیق نگارنده

بنده در مورد این سه طایفه محترم تحقیقات زیادی داشتم و اسناد زیادی را بررسی کردم به مناطق محل سکونت آنان سفر کردم با بعضی از بزرگان و مطلعین آنان دیدار داشتم و اطلا عات زیادی را بدست آوردم آموخته ها و برداشتهایم را بر اساس مستنداتی ارائه خواهم داد و حتی بیانات و نقل قول های بزرگان و مطلعین این سه طایفه را نیز خواهم نوشت .

بررسی طوایف

بطور کلی این سه طایفه محترم هرسه از ایل بزرگ بختیاری هستند و هر کدام به نوبه خود قدمتی کهن دارند .

اولا

در فهرستی که حمدواله مستوفی برای اولین بار در تارخ قوم لر ارائه داده است و مربوط به قرن هفتم میلادی می باشد نام طایفه آسترکی در آن آورده شده است

دوما

منابع دیگری که تاریخ آن یک قرن بعد از حمداله مستوفی نوشته شده است نیز به طوایف لر اشاره دارد و نام طوایف آسترکی و زلکی را به میان آورده است

 اما نامی از طایفه سرلک در این دو منبع وجود ندارد البته بزرگان قوم گاهی سرلک را آسترکی می دانند و گاهی زلکی.

این جمله نقل و قول بزرگان است اما سندیتی در دست نیست البته طایفه سرلک و بزرگان آن خود را از تبار خلیل خان و جهانگیر خان آسترکی میدانند و اگر چنین موضوعی واقعیت داشته باشد می توان به این واقعیت پی برد که سرلک از تبار بزرگان آسترکی می باشد و نوادگان این بزرگان پس از فرو پاشی خاندان خلیل خان بنام سرلک معروف شدند البته این نظریه را زمانی می توان قبول داشت که آقایان و بزرگان سرلک در این خصوص مستنداتی داشته باشند

ضمنا بنده کتاب آقای رضا سرلک را که مجموعه بزرگی از اسناد طایفه سرلک را جمع آوری نموده است مطالعه کرده ام و کار بزرگی است و این کار قابل ستایش است و درود می فرستم به بزرگان این طایفه که توانستند  این اسناد با ارزش را نگهداری کنند .

البته هیچکدام از این اسناد مربوط به دوران جهانگیر خان و خلیل خان  و نوادگانشان همچون ابوالفتح خان که حاکم اصفهان بود نیستند و حتی نامی از این خانواده در این اسناد وجود ندارد

مقایسه تاریخ پرویز خان وخلیل خان

تنها نقل قول می کنند که پرویز خان سرلک فرزند خلیل خان بزرگ است و تاریخ حیات و مرگ پرویز خان با تاریخ خلیل خان همخوانی ندارد و حدود ۱۵۰ سال باهم فاصله دارند پس نمی توان اثبات نمود که پرویز خانی که در زمان کریم خان فرمان حکومت طایفه را گرفته است فرزند خلیل خانی باشد که در سال ۱۰۵۴ هجری قمری از دنیا رفته است پرویز خان در یک سند که تاریخ آن سال ۱۱۵۸هجری قمری است از کریم خان زند فرمان گرفته است در صورتی که در سال ۱۱۵۸ هجری قمری تمام ایلات بختیاری از جمله طایفه کریم خان زند در خراسان بودند و کریم خان و سایر بزرگان بختیاری در رکاب نادر بودند و کریم خان موقعیتی نداشته که در این تاریخ برای پرویز خان سرلک حکم صادر کند بلکه کریم خان پس  از اتحاد سه گانه توانست در سال ۱۱۶۴هجری قمری قدرت را بدست گیرد و تاریخ این سند منطقی بنظر نمی رسد و چنانچه بخواهیم این تاریخ را هم ملاک قرار دهیم با سال مرگ خلیل خان ۱۰۴ سال اختلاف دارد اگر فرض کنیم پرویز خان در سن ۳۰ سالگی حکم از کریم خان گرفته است و زمان مرگ خلیل خان پس پدر هم که با شد می شود ۱۳۴سال تازه باقی عمر پرویز خان را هم که حساب کنیم می شود چیزی حدود ۱۶۰ سال پس پرویز خان نمی تواند پسر خلیل خان بزرگ باشد مگر اینکه پدر وی از نوادگان خلیل خان بوده است که آنهم می بایستی مستند باشد.

۱- امیرتاجمیرخان آسترکی فرزند بوبک شاه (بابک)،  تاجمیرخان زلکی فرزند لر میر این دو بزرگوار دو قرن با هم فاصله زمانی دارند و مستنداتش نیز وجود دارد

اولی یعنی امیر تاجمیر در زمان ابتدای حکومت صفویه حیات داشته و به هنگام حکومت شاه طهماسب اول یعنی سال ۹۷۴ فرمان حکومتی داشته و کتیبه وی نیز در شهر سنگی بنه وار چهار و هفت به تاریخ سال ۹۷۴ هجری قمری موجود است

دومی یعنی  تاجمیر خان ذ لکی حدود سال ۱۱۳۰در دوران شاه سلطان حسین صفوی توسط آسترکی ها کشته شده است

۲- تشمال تقی آسترکی فرزند تشمال القاس که پدر نظرعلی خان و محمد علی خان و روشنعلی خان آسترکی هستند و تاریخ حیات آنان دوران افشاریه است و اسناد و سنگ قبر آنان نیز بیان گر این ادعاست و مشابه این نام ها تشمال تقی فرزند تشمال القاس ابراهیم وند ذلکی را داریم که از بزگان و نامداران طایفه ابراهیم وند هستند و آنها نیز در دزمان کریم خان و قاجاریه حیات داشتند

۳- شاه منصور آسترکی فرزند تاج الدین آسترکی که مربوط به دوران شاه سلطان حسین صفوی است و اسناد آن نیز موجود است و همچنین تشمال شامسیر یا شاه منصور ذلکی فرزند لر میر و برادر تشمال تاجمیر ذلکی که وی نیز در دوران شاه سلطان حسین صفوی است و بزرگان این تیره نیز خود اسنادی دارند که گواه این مطلب است

۴- عبدالرضا خان زلقی فرزند عباس خان دوزنی زلقی از تیره تشمال را در تاریخ داریم که شاخه ای از فرزندان لر میر است و مشابه نام این بزرگواران  عبدالرضا خان سرلک فرزند عباس خان سرلک است که هردو بزرگوار در یک دوره زمانی حیات داشته اند

تشابه اسمی

نکته مهمی را بنده به آن اشاره ی داشته باشم که خیلی ها را به اشتباه انداخته و برداشت های اعتراض آمیزی را نیز به دنبال داشته است و خیلی ها را سر در گم کرده است  آن است که میان بختیاری ها و بزرگان آنان تشا بهات اسمی و هم نام بودن زیاد وجود داشته و دارد بخصوص این سه طایفه محترم یعنی آسترکی ، سرلک و زلکی و بنده به چند نمونه اشاره خواهم کرد

همزیستی مسالمت آمیز سه طایفه

مناطق محل سکونت آنان در ییلاق و قشلاق است اسناد و مبادلات آنان و حتی خویشاوندی آنان نیز هست که بدان اشاره خواهیم کرد در قشلاق حوالی  شهر لالی و مناطق همجوار آن املاکی وجود دارد که در گذشته این سه طایفه در کنار یکدیگر با حفظ محدوده ی یکدیگر زندگی کرده اند این املاک و منطقه بر اساس اسناد و مستندات دارای نام های همچون بنه وار (البته چندین بنه وار در بختیاری وجود دارد .بنه وار چهار و هفت ؛بنه وار آسترکی ، زلقی و سرلک، بنه وار رهدار ، بنه وار ناظر و غیره ) کول سیب ، قلعه صلواتی ، چوزه ، بیوضه ، کول پا پا ، شاه نشین ، دار میدان و حتی قسمت های از دشت لالی  ، برکه ،میان رودان و سایر… که در گذشته متعلق به این سه طایفه بوده اند.

دلیل دیگری گورستان های آنان است که در یک محل وجود دارند و تاریخ آنان به دورهای صفویه و افشاریه بر می گردد اما بخش زیادی از این مناطق امروزه در اختیار طایفه آسترکی می باشد در عوض بخشی از املاک طایفه آسترکی که در گذشته در ییلاق متعلق به آنان بوده از جمله عباس و برفی ، هروه ، قلعه پاچه (شامل استینه کش ؛ گود بی بی شاه ، راه جعده ) ،دره جوزستان (دره گردو ها) ،روداب و دیم کنه ، و حتی بخشی از سوزر که در حال حاظر جزو مناطق زلقی هاست و در اختیار آنان است متعلق به آسترکی ها بوده است ودر بخشی از مناطق فعلی نیز باهم هم مرز هستند و اسناد موجود نیز از یک پیوستگی زیادی در زمینه املاک و محل سکونت آنان خبر می دهد در خصوص سرلک ها نیز به همین ترتیب املاک زیادی در ییلاق و قشلاق داشتند که در دوران زندیه و قاجایه املاک خود را به آسترکی ها و زلقی ها فروختند و کوچ نشینی را را رها نمودند  و در اطراف الیگودرز و خمین  اسکان یافتند و قدرت و حاکمیت آن حدود را در دست گرفتند

از این طایفه خوانین وافراد زیادی پا به عرصه ظهور گذاشتند همانند خسرو خان که در تاریخ دوران حکومت  قاجاریه نقش مهمی را در منطقه بربرود ایفا کرده است و دارای قدرت زیادی بودند بطوریکه حکومت قاجار از قدرت وی وحشت داشتند ودر صدد قتل وی بر آمدند .

آسترکی ها وزلقی ها سال های سال در جوار یکدیگر ودر یک قلمرو زندگی کردند و با یکدیگر عجین هستند و سابقه خویشاوندی زیادی در طول تاریخ با یکدیگر دارند و ساختار طایفه ای خودشان را حفظ نموده اند اما سرلک ها به دلیل اینکه سالهای متمادی است که زندگی عشایری را رها نموده اند و ساختار طایفه ای و عشایری آنان کم رنگ ویا از بین رفته است البته  دیگر اکثر بختیاریها زندگی کوچ نشینی را رها نموده اند و در شهرها وروستاها بسر میبرند و رفته رفته ساختارهای طایفه ای آنان نیزاز بین خواهند رفت .

نتیجه  

۱- هر سه طایفه یعنی آسترکی ، زلقی و سرلک طوایفی کهن هستند که پیوندی کهن در تاریخ با یکدیگر دارند

۲- درییلاق و قشلاق در جوار یکدیگر ودر یک قلمرو با محدوده مشخص همزیستی مسالمت آمیزی با هم داشته اند

۳- دارای اسنادو املاکی مشترک بوده اند و با یکدیگر در داد وستد بوده اند

۴- ودارای افراد وبزرگانی هم نام در تاریخ گذشته خود بو ده اند و خویشاوندی دیرینه ای باهم داشته اند .

ساختار اجتمایی طایفه زلقی :

طایفه زلقی از چهار سر شاخه به شرح ذیل تشکیل گردیده است

۱- دوزنی ۲- هزارسی ۳- جاوند ۴- چهار طایفه

۱دوزنی شامل :  تاجمیری ، تشمال (شاه منصوری )، غیب اله وند ، شمس الدین وند ، ابراهیم وند ، رمدوند ، غیبی وند ، کاگانی ، سادات مکدین ، شیخ گوشه ، جمالوند ، گانر ، مندنی

۲-هزارسی شامل : هزارسی،  پزی ، لیرکی ، دراشگفتی ، مفروش ، مدورک ، بی آبی ، ترپی ، شیخ گرداب

۳- جاوند شامل : خان ، سهر سهر ، عیسوالی ،  ارجنکی ، شیخ محمد حسن ، شیخ ورگی ، شیخ عمرو

۴- چهار طایفه شامل : مینجایی ، چهاربری چهار لنگ ، چپال ، میکور ، پیر احمد فداله ، دره قایدی ، عادل وند ، کلاوند

منبع ساختار تیره ها و طوایف زلقی : اسناد موجود (قباله ها و احکام ) و نقل از  بزرگان طایفه زلقی )

ساختاراجتمایی طایفه آسترکی

طایفه آسترکی عبارتند از :

چهاربری ، بلفایی ،  خان (اولاد نظرعلی خان ) ، تشمال ، کاوشه ، بیرامسیر ، گائیوند ، گیلانی ، دهدار ، اسوند ، خراج ، سرلک ، سلار ، قیصروند،  جیسوند ، محمدوند ، کاید ، سه ده آسترکی (تاج الدین، سهر سهر ، آلکانی ،تشمال )

(منبع تیره های آسترکی در این ساختار:  اسناد موجود (احکام و قباله ها ) و نقل از بزرگان طایفه آسترکی )

ساختار اجتمایی طایفه سرلک

طایفه سرلک عبارتند از:

سرلک گودرزی ، سرلک رضایی ، سرلک صفایی ، سرلک هندویی ، سرلک کریم خانی ، سرلک خسروی ،سرلک ملکی ، بهاروند ، گل محمدی (منبع تیره های سرلک در این ساختار : مروری به تاریخ ایران و نگرشی بر ایل بختیاری و به نقل از بعضی بزرگان سرلک )

(احمدرضا عبدالهی آذرماه سال ۱۳۹۲خورشیدی )

Image result for ‫طایفه سرلک آُسترکی‬‎

ارسال یک پاسخ