برادران من ! امروز روز اختلاف نيست، امروز روز اين است كه همه با هم پيوسته بشويد ،همه با هم برادروار از كشور خودتان دفاع كنيد

— امام خميني(ره)

 

طایفه گیلانی کلهر : پیشینه و قدمت حکاکی شده گیلانغرب

زیستگاه موقعیت جغرافیایی:

طایفه ی گیلانی کلهر یکی از طوایف بزرگ، شناسنامه دار و اصیل کورد که از بنیان گذاران اصلی ایل کلهر میباشند،

این طایفه از دیرباز به صورت مستقل ، بومی و یکجانشین به عنوان قدیمیترین ساکنان دشت گیلان زیسته و به کشاورزی و دامپروری مشغول بوده اند و وسعت جغرافیایی آنها از روستای سرخه میری قدیم(کدخدا جمعه جعفری) تا روستای مرجان خمان در دشت گیلان و دشت دیره امتداد دارند.

جمعیت طایفه

جمعیتی به تقریب بیش از ” ۲۴۰۰″خانوار راتشکیل می دهند،که حدود” ۱۲۰۰″ خانوار در روستاهای دشت گیلان و دشت دیره به صوررت مستقل ویکجانشین،وحدود ۷۰۰خانوار به صورت شهرنشینی در شهر گیلانغرب،و بیش از ۵۰۰ خانوار به دلایل مختلف در شهرهای سرپل ذهاب،اسلام اباد غرب،خانقین،مندلی ،کرمانشاه،تهران و….سکنی گزیده اند.

همچنین دو طایفه بیگزاده اسلام اباد غرب و زواره کیوه مظفری از نسل دارابگ جد طایفه گیلانی می باشند که از قدیم الیام در منطقه ی اسلام آباد سکنی گریده اند.

لازم به ذکر است تمامی تیره ها و روستا های طایفه گیلانی کلهر علاوه بر نسبت های نسبی،سببی،در طول چندین قرن گذشته پیوند های فامیلی مکرر و پیچیده ای داشته اند واین امر باعث پیوستگی و انسجام قوی این طایفه از قدیم الیام تا به حال گشته است.

وجه تسمیه طایفه گیلانی و نام گذاری گیلانغرب:

در گذشته نوعی درختچه ی خودرو به اسم gyal (مورت امروزی) به وسعت چندین هکتار در سراب گیلانغرب وجود داشته که به “سراب گیه ل” یا “باغ گیه ل” معروف بوده است،و با توجه به این که در گذشته نام بعضی از مناطق را از روی اسم درختان و گیاهان آن منطقه نامگذاری کرده اند، مانند: چناران، اناران، نی ان (نیان)، زلان، ناودار و … . این دشت نیز با وجود سراب و باغ زیبای “گیه ل” (گیه ل: نام قدیم مورت) که گیاهی کمیاب، دارویی، شفابخش، مقدس و مورد توجه آیین زرتشت و گذشتگان بوده است و این منطقه نیز به نام دشت “گیه لان” به معنی جایی که درخت ” گیه ل” دارد نامگذاری شده است و اسم “گیه لان” یک اسم کوردی میباشد که هیچ وجه تسمیهی با گیلان شمال ندارد. شایان ذکر است هنوز در بعضی از ضرب المثل های بومی افراد مسن در روستا های طایفه گیلانی کلهر،واژه ی ( گیه ل)شنیده می شود.

مثلا :۱-(مال اباد چماین گیل ها ژیر زوانی) یعنی فلانی خوش سخن و شیرین بیان است. ۲-(گیه ل وه گیوول = په س وه تیوو ل)یعنی هر کاری باید درست انجام شود.

تغییر نام محل سکنی وتخته قاپو شدن اجباری

باتوجه به اینکه طایفه ی گیلانی کلهر قدیمی ترین ساکنان این دشت بوده اند به همین نام مشهور شده اندو در حالی که حدود ۹۰ سال پیش به دستور رضاخان که منجر به منع چادرنشینی عشایرکوچ رو کشور و یکجانشینی آنان گردید

عشایرکوچ رو ایل کلهر از جمله ((چهار تیره خالدی =۱- روتوند۲-شیرزادی۳-وارگه۴صیادیان(رجو،غلامی،کرمه…)) و دیگر طوایف وتیره های کوچرو عشایر کلهر – عبدالمحمدی،زرگوش ،علیرضاوندی ، پیرگه و……..در اطراف قلعه ی قلا “قلای گیه لان” سکنی گزیدند وبه تدریج  شهرعمله را تاسیس نمودند و بعداز حدود شش سال در سفر دوباره رضاخان در سال ۱۳۰۹هجری شمسی، یعنی ۸۴ سال پیش اسم دشت گیه لان و طایفه ی گیلانی را به شهر تازه تاسیس عمله نهادند و جهت جلو گیری از اشتباهات اداری و نامه نگاری با گیلان شمال کلمه ی (غرب) را به آخر گیلان اضافه کردند و به گیلانغرب تعغیر نام یافت .

اسم طایفه ی گیلانی ودشت گیه لان بصورت سنگ نوشته به رسم الخط عربی در تاریخ جمادی الثانی سال ۸۷۷ هجری قمری بر روی سنگ مزار یکی از اجداد طایفه ی گیه لانی حک شده است، یعنی حدود ۵۵۹ سال قبل.

وضعیت شهر بعداز یکجا نشینی

لازم به ذکر است به نقل قول از مرحوم حاج الیاس عظیمی از طایفه شیرزادی تا سال ۱۳۰۵ خورشیدی(حمله لر) هیچگونه بنایی در عمله ی چند سال تاسیس وجود نداشته وفقط تعداد کمی ازعشایر فصل زمستان را در کپر و سیاه چادر در عمله گیلان یا ویژنان زندگی میکردند و اکثرا در کوه های گرمسیر قشلاق را می گذراندند و تابستان را در ییلاق (گواور و ماهیدشت) سپری می کردند.در حالی که روستاهای طایفه گیلانی همیشه یکجانشین بوده اند. شایان ذکر است ” عمله ” به پشت ماله،قیطول و گروهی از مردم که به صورت سیار با خان در کوچ بوده اند ااطلاق می شده و در هیچ زمانی بار جغرافیایی نداشته است.مانند عمله زین العابدین خان حاجی زاده.علی خان کاضم خانی ، عمله داود خان امیر اعظم و …

مقبره ی اجداد طایفه گیلانی کلهر، کهن ترین اسناد مستند ایل کلهر :

آثار مستند بر روی قبور بزرگان و اجداد طایفه ی گیلانی کلهرکه تعدادی از آنها توسط محقق و کارشناس تاریخ طایفه ی گیلانی کلهر، آقای اکبر میرزایی شناسایی، کشف، مرمت و بازسازی شده است، گویای قدمت دیرینه و تمدن این طایفه میباشد.

آثار حک شده بر روی چندین سنگ قبر از اجداد طایفه گیلانی واقع در مزارستان گنبد صوفی بگ گیلانی ( گمه کله جوب عزیزی)

و مزارستان میلیل که هر دو از قدیم الیام مزارستان طایفه گیلانی کلهر میباشند با ذکر مشخصات و تصویر در ذیل آورده شده است.

لازم به ذکر است که قبل ازدوران صفویه بر روی قبوربزرگان اجداد طایفه گیلانی بنایی به اسم ” میل ” که از جنس ساروج وسنگ بوده ،که به صورت کله قندی به ارتفاع سه تا پنج متر بنا شده اند.که مزارستان (گمه)از یک گنبد و هشت میل و مزارستان میلیل از هفت میل که همگی متعلق به دوران  ساسانیان، سامانیان، خوارزمشاهیان، تیموریان و…که سال ۱۳۸۷ توسط میراث فرهنگی ثبت ملی گشته است.وبعد از انها یعنی دوران حکومت صفویه ، زندیه ، قاجاریه و.. مقبره نوادگان و وبزرگان این طایفه به صورت سنگ قبر حکاکی شده، که بر روی سنگ زیرین اسم و مشخصات ،تاریخ فوت و …به رسم الخط عربی و بر سنگ عمودی تصاویر وسایل رزمی و سوار کاری و دفاعی و شکار که بیشتر تصاویر شمشیر ، گرز ،خنجر،قلخان(سپر)و تفنگ و ….. که پیاده یا سوار بر اسب حکاکی شده است.

۱- آرامگاه جنت المکان مرحوم صوفی بگ ولد محمدبگ من طایفه گیلانی ۸۷۷ ه ق جمادی الثانی

۲- آرامگاه جنت المکان مرحوم حسین بگ ولد جهان بگ من طایفه گیلانی سنه ه ق ۱۰۰۸

۳- آرامگاه جنت المکان مرحوم علی بگ ولد رضامراد من طایفه بساط بگ گیلانی (گراویان) سنه ه ق ۱۰۱۷

۴- آرامگاه جنت المکان مرحوم عبداله بگ ولد مراد بگ من طایفه بگزاده گیلانی سنه ه ق۱۰۴۶( جد طایفه بگزاده سیاهگل، بگزاده اسلام اباد ، بگزهده نسار دیره کدخدا اسد حسینی)

۵- آرامگاه جنت المکان مرحوم کمرخان ولد غلام من طایفه گیلانی محمدنظر سنه ه ق ۱۲۰۰(گرز بلوط کدخدا آزادخان رستمی)

۶_ آرامگاه جنت المکان مرحوم صید علی ولد محمد بگ من طایفه گیلان سعید بگ سنه ۱۲۴۷ ه ق ( شیخ سرخدین کدخدا داوود قادری)

۷_ آرام گاه … ولد علی من طایفه گیلان احمد بگ ۱۲۴۷ ه ق(از اجداد طایفه گورسفید کدخدا نامدار فتاح بگ گیلانی)

۸_ آرامگاه مرحوم کربلایی منصور ولد فتح الله از طایفه گیلان به تاریخ ۱۲۰۴ ه ق

لازم به ذکر است تواریخ قبور فوق به عربی (هجری قمری ) میباشد که اکنون ۱۴۳۶ ه ق میباشد.

واسناد مستند دیگر(سفر نامه ها و اطلس ها )

وضعیت قومی و نسبی:هفت برادران ایل کلهر

جد طایفه گیلانی کلهر یکی از هفت برادران  کلهر که به هفت برادر کلهر معروف اند می باشد.

هفت طایفه کلهر که نشات گرفته از ان هفت برادر هستند به شرح ذیل می باشنند:

۱ – شهبازبگ (حاجی زادگان که به مدت چند قرن ایل خان کلهر و حکم ران کرمانشاه بوده اند)

۲- دارابگ (طایفه گیلانی از جمل دارا بگ ، صوفی بگ، احمد بگ، ،محمدنظر بگ ، اکبر خان خمان و….که هر کدام حکام وقت منطقه گیه لان در دوران اشکانیان، صفویه ، زندیه ، قاجاریه،..) بوده اند. همچنین ولی خان و پسرش پاتوره که در وصف آنها داستانها و منظومه های عاشقانه ی پری و پاتوره به صورت فولکلور و کتاب به یادگار مانده است از نسل دارا بگ می باشند.

۳- منصوربگ (طایفه منصوری از جمله منصور خان، امین الله خان و شاعر و سردار بزرگ کورد خانمنصور کلهر نوه ی پسری “میرمیدان خان” مثیوری که از نوادگان منصور بگ جد ایل منصوری “مثیوری” که در منطقه ایوان غرب حکومت کرده است)

۴- طایفه کاظم خانی (علی خان کاظم خانی حاکم وقت ایل کلهر و کرمانشاه که دخترش جیران خانم”شاهپسند” به همسری کریم خان زند در امد)

۵- طایفه زینلخانی

۶- طایفه آجودانی

۷- طایفه قوچمی.

افراد فوق هفت برادرکلهر که از بنیان گذاران اصلی ایل کلهر می باشند،بزرگترین زیر شاخه ی کهن ایل کلهر را تشکیل می دهند،

تشکیل حکومت کلهرستان حدود ۵۳۰سال قبل توسط ذلفقار خان کلهر که منجر به تصرف بغداد گردیده است، شهباز خان حاجی زاده که مسجد و حمام شهباز خان و بازار سر پوشیده کرمانشاه در دوران تصدی بر کرمانشاهان وایلخان و ریاست بر تمامی ایلات کرمانشاه بوده است.

کوچ و مهاجرت:

مهاجرت تعدادی از بزرگان طایفه ی گیلانی کلهر به همراه دیگر طوایف به شیراز، که به کوچ هزاره سیاسی کلهر معروف است در زمان به حکومت رسیدن کریم خان زند جهت حمایت نظامی سیاسی از سلسله نوپای زندیه در شیراز بوده است که بعداز سقوط زندیه افراد مهاجر این قوم مانند دیگر طوایف کلهر به محل زندگی اولیه ی خود برگشتند به همین خاطر بعضی افراد سهوا تعدادی از تیره های آنها را شیرازی میخوانند از جمله طایفه بیگزاده اسلام آباد غرب… همچنین تعدادی از آنها موفق به بازگشت نشده اند در محله ی دروازه قرآن شیراز و شهرستان مرودشت و همچنین بخش ارژن کازرون دهستان چهل چشمه جمعیتی به تقریب ۱۴۰۰ خانوار که آنها را کلهرهای جنوبی کرمانشاه به محلی به اسم گیلان نسبت دارند.. مرجع..کوردان کرمان و فارس..دکتر جمشید صداقت کیش بر جسته ترین ایران شناس و کرد شناس معاصر.

از تمامی محققین و نویسندگان زحمت کشی که در خصوص قدمت و تاریخچه گیلانغرب،پایتخت ایل بزرگ کلهر دست به قلم می زنند،هویت و قدمت تاریخ شهرمان را با اطلاعات نادرست و مبهم و متعصبانه زیر سوال نبرند.

تنظیم و گردآوری: آقایان اکبر میرزایی و عبدالسعید میرزایی.

Image result for ‫طایفه گیلانی‬‎

Image result for ‫طایفه گیلانی‬‎

۳ دیدگاه

  1. گراوند گفت:

    چند تصویر از طرز لباس پوشیدن خوانین کلهر تا همین سی چل سال پیش منتشر کنید جهت تنویر افکار عمومی.
    کلاهی که در سنگ قبر حکاکی شده بر سر آن مرحوم است گویای هویت و تاریخ این مردمان شریفه.
    درود بر کلهرها.
    داود خان کلهر و خسروخان قبادیان با آن لباس های اصیل که بر ت داشتند.

  2. سیا گفت:

    مسکن اولیه ایل کَلُر (کلُهر ) لرستان بوده است . قدمت ایل کَلُر( کَلهُر ) به قبل از ساسانیان میرسد .
    پلی به نام کَلُر (کَلهُر ) مربوط به سدهٔ ۴ ه. ق. است ،و در شهرستان پلدختر، بخش ملاوی، روی رود کشکان واقع شده و این اثر در تاریخ ۲۷ بهمن ۱۳۷۸ با شمارهٔ ثبت ۲۵۸۶ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است .
    پل کَلهُر در ۶۰ کیلومتری جاده خرم آباد- اندیمشک در کناره تونل معمولان واقع شده است.
    پل کلهُر مربوط به سدهٔ ۴ ه. ق. است و در بخش معمولان از توابع شهرستان پل دختر در استان لرستان واقع شده است .
    پایه های آن بصورت بیضی شکل است. تا در برابر شدت آب مقاوم باشد در ملات پل از ماسه های قرمز اطراف وگیاهی به نام تره پی استفاده شده است که باعث قرمزی رنگ آن شده است پل کَلهُر یکی از پنج پل کشکان است .
    این پل مناطق بالاگریوه در جنوب خرم آباد را به کوهدشت وکرمانشاه و ایلام(پشتکوه)متصل می کرده است . پل کَلهُر در ۶۰کیلومتری جنوب خرم آباد و در یک کیلومتری شمال شهر ممولان قرار گرفته و مربوط به شهرستان پلدختر می باشد تاریخ آن برروی کتیبه که دیواره سنگی از تنگه کوه لهور قرار گرفته ۳۷۴ه. ق می باشد .
    پل کَلهُر، بلندترین پل ساخته شده در ایران است . ارتفاع این پل ۲۶ متر است و به اندازه یک ساختمان ۱۲ طبقه بلندای آن است . این سازه در شهرستان پلدختر در ۶۰ کیلومتری جاده خرم آباد به خوزستان واقع شده و در سال ۳۷۴ هجری ق بر روی رودخانه کشکان ساخته شده است.
    این پل در بستری صخره ای و مشرف به کوه های صعب العبور بنا شده و در کتیبه ای که در آن قرار دارد به خط کوفی نوشته شده است:«به نام خداوند بخشنده مهربان، این چیزی است که امیر بزرگ ابو النجم بدر پسر حسین، که خداوند عمرش را زیاد کند برای ثواب خداوند عزوجل دستور به ساخت آن داد. به سال ۳۷۴، باشد که خداوند پاداش را به او بدهد.»تا پل دختر ۵۰کیلومتر فاصله دارد .

  3. سیا گفت:

    اصولا کلهرها لرهستن و بیش از ۶۰ درصد جمعیت ایل کلهر در خارج از کرمانشاه هست .
    کلهرهای لرستان و خوزستان اکثر به نام ایل های خود که زیرمجموعه کلهر هستن ، معروف می باشند .
    مرکز اصلی و واقعی کلهرها در منطقه بالاگریوه [ شامل ، خرم آباد ، دره شهر ، پلدختر ، شوش ، اندیمشک ، دهلُران ،آبدانان ،معمولان ، درود ، ویسیان ، حسینیه ، و ……………….] است . برای بیرون کردن دشمنان ایران به غرب رفتند . و بعد همراه کریم خان زند (وکیل الرعایا) به شیراز رفته و تا انقراض زندیه همراه آنان بوده . بعد از پایان حکومت زندیه اکثرا به لرستان ، خوزستان ، چهارمحال و بختیاری ، کرمانشاه ، و ایلام برگشتند .
    مرکز اصلی کَلُرها منطقه بالاگریوه هست .
    ایل کَلهُر( کَلُر) در عراق همراه با دیگر طوایف لُر در شهرهای( مندلی ، خانقین بدره و…….. ) ساکن هستند .
    کَلهُرها [ کَلُرها] هم بیشتر از اون چیزی که در کرمانشاه هست ، تو استان های دیگه هستن ، و همه هم گویش خاص خودشون رو دارن .

ارسال یک پاسخ