عشایر در همه جاى کشور، از لحاظ فداکارى و شجاعت و شهامت، جزو بهترین افراد مردمند. هیچ‌کس شک ندارد که عشایر در راه اسلام و وطن اسلامى فداکارى کرده‌اند. هر کسى این را منکر بشود، منکر واضحات شده‌است./ مقام معظم رهبری حضرت آیت ا… خامنه ای

 این طایفه بزرگ بختیاری، به “بهداروند” و یا “بختیاروند” نیز، شهرت دارد. در ساختار اجتماعی ایل بختیاری، بهداروند، به طایفه و نیز، به یکی از چهار باب تشکیل‌دهنده شاخه هفت‌لنگ بختیاری، اطلاق می‌شود.

خاستگاه قومی

بختیار، نام یکی از سران لر بزرگ و نیای بزرگ این طایفه بود، که اولاد او، طایفه بختیاروند را تشکیل دادند.حمدالله مستوفی، در کتاب تاریخ گزیده؛ به مهاجرت گروهی از طوایف، از جمله بختیاری‌ها، ازجبل‌السماق، در حلب، واقع در غرب شام، به لرستان، اشاره می‌کند و علیقلی خان سردار اسعد، در کتاب تاریخ بختیاری؛ “بهداروندها” را، از این دسته مهاجران دانسته است.

سازمان طایفه

“بهداروند”، هم به باب و هم به طایفه‌ای از ایل بختیاری اطلاق می‌شود. در تقسیم‌بندی این طایفه، چند رده مشاهده می‌گردد. دربارهٔ این رده‌ها اقوال مختلفی وجود دارد. برخی بهداروند را به ۳ طایفه “بختیاروند”، “عالی جمالی”، “جانکی سردسیر” و ۲۰ تیره، تقسیم کرده‌اند.سازمان اجتماعی بزرگ طایفه بهداروند، به ۴ شعبه بزرگ “بختیاروند”، “آل‌جمالی”، “جانکی سردسیر” و “عرب کمری” بهمراه ۲۴ طایفه و هر طایفه به چند تیره و هر تیره به چند تش و هر تش به چند اولاد تقسیم می‌شود…

پراکندگی جغرافیایی

بهداروندها و طوایف آن، در مناطق ییلاقی؛ چهارمحال و بختیاری و قسمتی از منطقه بازفت و مناطق قشلاقی؛ دهستان‌های سوسن سرخاب، اندیکا، شیمبار، لالی، منطقه گتوند و سواحل رود کارون دراستان خوزستان پراکنده‌اند. نواحی ییلاقی و قشلاقی بهداروندها، بین شهرستان‌های ایذه، شوشتر، مسجدسلیمان، فریدونشهر، لنجان، شهرکرد و فارسان قرار دارند.

جمعیت و معیشت

شمار خانوار بهداروندها را، از قدیم‌ترین زمان، تاکنون با اختلاف بسیار، چنین آورده‌اند: در ۱۸۳۶ میلادی، ۶۰۰ خانوار(که این آمار احتمالاً به گروهی از بهداروندها اشاره دارد، چون با آمار کم و بیش هم‌زمان دیگران اختلاف فاحش دارد)، در ۱۸۴۴ میلادی، ۳ هزار خانوار ضبط کرده‌اند، بنابر آمار سال ۱۳۶۶، جمعیت “کوچندهٔ” بهداروندها، شامل ۱۹۲۴ خانوار و یا ۱۲۷۵۸ نفر بوده است.

در گذشته، بهداروندها از راه پرورش دام، کشاورزی و باغداری، زندگی می‌گذراندند. بافت قالی و قالیچه، گلیم و زیلو، جاجیم و خورجین، پلاس، چادر و چوقا، از مهم‌ترین صنایع‌دستی بهداروندهاست.

پیشینه تاریخی

در منابع از بهداروندها به عنوان طایفه‌ای قدرتمند و ثروتمند یاد می‌کنند که اغلب خوانین آنها مناصب ایلی مهم به دست آورده بودند.

اسدخان از سرداران بختیاری بود، که در زمان فتحعلی‌شاه قاجار به سبب شورش و اطاعت نکردن از حکومت و درگیری‌های فراوان با قوای حکومتی، همراه حبیب‌الله‌خان دورکی دستگیر و در تهران، زندانی شدند. پس از عفو و آزادی، بازگشت به سرزمین بختیاری از آنها خواسته شد، تا زغال و مواد سوختی توپخانهٔ قشون را، از جنگل‌های بختیاری تأمین کنند. اسدخان از این کار، سر باز زد، از این‌روی، سپاهی به سرپرستی محمدعلی میرزا، در ۱۲۲۷ قمری، برای سرکوب او به منطقه بختیاری، فرستاده شد.

در این نبرد، که به “جنگ کُلُنچی”، معروف است، سپاه قاجار؛ به فرماندهی محمدعلی میرزای دولتشاه، به اتفاق قوای فرانسوی و حمایت حبیب‌الله خان دورکی و هم‌پیمانانش از آنان، اسدخان و ایل بهداروند را، در منطقه کوهستانی و صعب‌العبور “کُلُنچی”، در دامنه‌های شمالی زردکوه بختیاری، گرفتار جنگ نمودند. در این نبرد خونین، اسدخان بهداروند، با همکاری سردارانی همچون داودخان بهداروند، محمودخان بهداروند، اسدالله خان منجزی، نامدارخان منجزی، عزیزخان منجزی، تَمبُرخان منجزی، طهماسب خان راکی، اسحاق خان کاهکش، خسروخان حموله و سواران ورزیده و تفنگچیان چیره دست طایفه منجزی (معروف به سواران و تفنگچیان رَمُـوری)، حصر خود را شکست و بهداروندها نجات پیدا کردند و به قلعه یا “دژ ملکان”، محل استقرار قبلی خود، که بعداً به “دژ اسدخان” معروف شد، بازگشتند. محمدعلی میرزا، بار دیگر، سپاه را آراست و سال‌ها در پای دژ ملکان، با بهداروندها به جنگ پرداخت. سرانجام، با یکدیگر مصالحه کردند و اسدخان دست از نافرمانی کشید و با محمدعلی میرزای دولتشاه همراه شد.

برخی منابع جعفرقلی خان بهداروند را با جعفرقلی‌خان دورکی پدربزرگ علیقلی خان سردار اسعد، که میان سال‌های ۱۲۵۶-۱۲۶۵ قمری/۱۸۴۰-۱۸۴۹ میلادی ایلخان بختیاری بود، اشتباه گرفته‌اند.

مشاهیر بهداروند

  • حاتم خان منجزی: از سرداران سپاه نادرشاه افشار و والی کشمیر هندوستان که مدت ۲۵ سال با اقتدار بر آن ایالت حکمرانی نمود.
  • اسدخان بهداروند: ایلخان بختیاری، در زمان فتحعلی شاه قاجار معروف به اسدخان شیرکُش یا شاه اسد بهداروند
  • داودخان بهداروند: از ایلخانان بختیاری، در زمان فتحعلی شاه قاجار معروف به شاه دَویت بهداروند
  • جعفرقلی خان بهداروند: از ایلخانان بنام بختیاری و فرزند اسدخان
  • اسدالله خان منجزی: از خوانین بنام بختیاری و رئیس طایفه منجزی
  • نامدارخان منجزی: از خوانین بنام بختیاری و رئیس طایفه منجزی
  • عزیزخان منجزی: از دلاوران بختیاری و فرزند اسدالله خان منجزی
  • تَمبـُرخان منجزی: از پهلوانان بختیاری و فرزند اسدالله خان منجزی
  • رحیم خان بهداروند (ملقب به ارشدالدّوله)

ارسال یک پاسخ